Ważnym eksponatem w zbiorach Muzeum Zabawek i Zabawy są trzy latarnie magiczne oraz towarzysząca im kolekcja blisko 80 przeźroczy. Najstarszym elementem w zespole urządzeń projekcyjnych jest latarnia magiczna, pochodząca z terenów Niemiec z ok. 1900 roku. Wykonana z blachy, oświetlana przy użyciu lampy naftowej. Trzon konstrukcji stanowi prostopadłościenne pudło z otwieranymi bocznymi drzwiczkami i kominkiem-rurą służącą do usuwania spalin. Z przodu urządzenie posiada płaską blaszaną kieszeń do umieszczania szklanych przeźroczy oraz wysuwany mosiężny tubus obiektywu. Latarnia nie posiada sygnatury, z tej przyczyny nie pozwala to jednoznacznie określić jej producenta (MZK/H/17). Kolejnym modelem w zbiorach jest latarnia magiczna z 1920 r. wykonana przez niemiecką Firmę Braci Bing (Gebrüder Bing). Urządzenie przystosowane do rzutowania obrazów z przeźroczy oraz kliszy, składa się z drewnianej podstawy, do której przymocowano mechanizm napędowy z obiektywem i przesłoną. Blaszana skrzynia posiada komin lampy naftowej, soczewkę kondensora oraz tylne drzwiczki. Latarnia braci Bing stanowi stały element ekspozycji muzeum pt. „LATARNIA MAGICZNA” (MZK/H/174). Trzeci obiekt muzealny tej kategorii to latarnia  wyprodukowana przez firmę Josepha Falka z Norymbergi na przełomie XIX i XX wieku. Prostą blaszaną konstrukcję aparatu wzbogacają nóżki w kształcie lwich łapek (MZK/H/850).
Nieodłącznym elementem latarni magicznych były przeźrocza, wykonane na prostokątnych szklanych płytkach, na których metodą kalkomanii nanoszono barwne rysunki. Komplet przeźroczy zgromadzony w Muzeum Zabawek i Zabawy to obraz rozrywki dzieci i dorosłych w XIX i początkach XX wieku. Dawne slajdy przedstawiają zabawne historyjki, bajki, gry i zabawy dzieci i młodzieży, scenki krajobrazowe, rodzajowe oraz wydarzenia historyczne. Ich bogaty przekrój tematyczny możemy zobaczyć w poniższej galerii.

Magiczna latarnia

Laterna magica – nazywana również latarnią czarnoksięską, to najprostszy aparat projekcyjny rzutujący obraz ze szklanych przeźroczy na ekran. Jednym z  pierwszych źródeł dokumentujących opis tego typu urządzeń jest rękopis Włocha Giovanni de Fontany z około 1430 roku. Z informacji zawartych w materiale wynika, że przyrząd do wyświetlania obrazów miał początkowo prostą konstrukcję­-lampki ze szklaną szybką, na której namalowany był zazwyczaj diabeł lub kościotrup. Pierwsza latarnia magiczna powstała w 1645 roku, a za jej wynalazcę uznano teologa i jezuitę Athanasiusa Kirchera. Dokładny opis urządzenia projekcyjnego znajdujemy w jego dziele z 1671 roku „Ars Magna Lucis et Umbrae”. Zapisy historyczne nie są jednak pewne co do pierwszeństwa niemieckiego uczonego. Liczna grupa naukowców przyznaje większe zasługi w tej dziedzinie holenderskiemu matematykowi Christianowi Huygensowi, który w 1659 roku zaprezentował pierwszy działający prototyp.
Latarnia magiczna zbudowana jest z „okularu”, składającego się z kilku soczewek, pomiędzy które wkładano szklane przeźrocza, i części umożliwiającej montaż źródła światła; najczęściej świecy i lampy naftowej. Wykonywano je głównie z blachy, często fantazyjnie zdobiono. Rozwój techniczny urządzeń optycznych tego typu przypadł w Europie na okres przełomu XVII i XVIII wieku. Z upływem lat wyświetlenie obrazów z magicznej latarni stało się bardzo popularna rozrywką. Początkowo kameralne projekcje zostały wyparte przez cieszące się ogromną popularnością fantasmagorie – widowiska realizowane przy użyciu kilku latarni magicznych, o rozbudowanej scenografii. XIX wiek to renesans tego wynalazku, który znalazł swoje zastosowanie w różnych dziedzinach nauki i sztuki. W dzisiejszych czasach latarnię czarnoksięską można uznać za prototyp takich urządzeń jak diaskop,episkop, epidiaskop,powiększalnik oraz projektor filmowy.

[slideshowck id=6943]

Przeźrocze z cyklu „Zabawy dzieci”
szkło, farba, papier
Ernest Plank
Niemcy XIX /XX w
szer:  cm, dł:  cm
MZK/H/278/1

[slideshowck id=6957]

[slideshowck id=6931]

Przeźrocze z historyjką obrazkową
szkło, kalkomania, papier
Gebrüder Bing Nürnberg
Niemcy 1906-1926
szer: 7 cm, dł: 22 cm
MZK/H/18/12

Przeźrocze z historyjką obrazkową
szkło, kalkomania, papier
Gebrüder Bing Nürnberg
Niemcy 1906-1926
szer: 7 cm, dł: 22 cm
MZK/H/18/12

[slideshowck id=6939]

Przeźrocze z cyklu „Sceny z bitew”- Buren Krieg (Wojna Burów)
szkło, farba, papier
XIX /XX w.
szer: 5 cm, dł: 18 cm
MZK/H/280/2